Günümüzde eğitimin bireyin hayatında ne kadar önemli bir yere sahip olduğunu konuşmamıza gerek yok diye düşünüyorum, ekonomisi gelişmiş, demokrasiyle yönetilen, yasaları uygulayan ve hukukun üstünlüğüne saygılı ülkeler ve toplumlarda eğitim devletin en fazla önem verdiği alan olmuştur. İnsan yetiştirmenin önemini iyi kavramış toplumlar ve ülkeler eğitimde Makedonya’da olduğu gibi belirsizlikler, kaos ortamı, prova ve denemeler yapılmamakta, her şey özenle planlanıp iyi reformlar yapıp eğitimde uygulanmaktadır. Makedonya Türklerinin eğitiminin karşılaştığı sorun ve zorlukları önceki yazılarda defalarca dillendirmeye çalıştık, eğitimin ilkel şartlarda gerçekleştiğini, Türklere ayrımcılık yapıldığını belirttik, sıkıntıların bir asır devam ettiğini vurguladık, sonuç… biz Türkler için bir başka acı ve kaygı verici… dergimizin önceki sayısında Türklerin Doğu ve Batı Makedonya Türklerine ''bölündüğünü'', Doğu Makedonya Türklerinin ekonomik, kültürel, sosyal ve eğitim alanlarında da büyük sıkıntılar yaşadığını ve üçüncü, dördüncü sıra vatandaş muamelesi gördüğünü söylemek en yerinde bir tabir olacaktır diye düşünüyorum. Geçmişi tekrar tekrar yazmanın bir anlamı yok, bizim için önemli ve yazının devamında daha açık ve anlaşılır olmak için bir veriyi tekrar paylaşmam gerektiğini düşünüyorum, Balkanlarda son kalan topraklarımızın kaybetmemizden sonra (1912 yılı Balkan Savaşı), 1955-1956 eğitim ve öğretim yılında Makedonya’da en büyük sayıda Türkçe eğitim görülen okul vardı 199, bu okullarda 11.406 Türk öğrenci Türkçe eğitim görmekteydi. 1953 yılından itibaren Serbest Göç anlaşmasıyla Türklerin bu topraklardan en büyük göçü başladı ve resmi rakamlara göre 120.000 Türk Makedonya’dan Türkiye’ye göç etti, bizim verilerimize göre bu rakam 300.000 civarındadır.

Özellikle geride kalan ve yaşamlarını Makedonya’da devam ettirmeye kararlı Türkler açısından göçün Türkçe eğitime verdiği zarar çok fazladır,. Dönemin yöneticileri ve eğitimden sorumlu kişiler, Türkçe eğitim görülen okul sayısını geçen yıllarda Türk nüfusunun azalmasından dolayı düşürmuştür, Türk okulları kapanıyor aynı binada Makedonca veya Arnavutça dillerinde eğitim yapacak okullar adeta yeniden kuruluyordu, geride kalan bu topraklardan göç etmeyen Türkler bazı bölgelerde göz ardı edilmiştir. Türk nüfusunun varlığına rağmen Türkçe sınıf ve okulları kapatılmıştır, yani Türk sınıfları göçten sebep bir daha açılmamak üzere kapatılıyordu. 1955 yılından itibaren Türkçe eğitimde görülen okul sayısı 199'dan 60 okula düşmüştür, günümüzde de Türkçe eğitim yapan okul sayısı 60 civarındadır. Birçok yerleşim yerinde Türk nüfusu tamamen sıfırlanmış bugün orada Türk okullarından adeta eser kalmamıştır, bu sıkıntıların en büyüğünü Doğu Makedonya Türkleri yaşamıştır. Ben buradan sonuç olarak şunu çıkardım: Yugoslavya’da yaşayan Türkler düzenli olarak vergilerini ödüyor buna karşılık devlet onların yaşadığı yerleşim yerlerinde okul inşa ediyor, bu okulun inşasında belki de yerli halk (Makedon, Türk, Arnavut v.b.) çalışarak katkı sağlıyor, bir Serbest Göç anlaşması oluyor ve ülkeyi Türkler terk edip buradaki her şeyinden vazgeçiyorlar, okullarını ve diğer değerlerini öylesine başkalarına bırakıp gidiyorlar… Büyüklerimizin anlattıklarına göre, Yugoslavya devleti Türklere diğer halklara göre daha büyük vergiler yüklemiştir, adeta her şey için vergi ödemişlerdir ve göçle tüm vatandaşlık haklarını her şeylerini kaybetmişlerdir… Günümüzde ilköğretimde 1. sınıftan 9. sınıfa kadar Türkçe eğitim yapan iki okul vardır Doğu Makedonya’da, biri Radoviş şehrinde diğeri Valandova şehrine bağlı Çalıklı köyünde. Ustrumca şehrinde ve civarındaki köylerde Türk öğrenciler 1.-5. sınıflar arasında eğitimini Türkçe görmekte ondan sonra Makedonca eğitime devam etmektedirler. Aynı durum Karbintsi Belediyesi köyleri ve İştip şehrinin köyleri için de geçerlidir, İştip şehrinde son sayımlara göre 1.272 Türk nüfusu olmasına rağmen Türkçe eğitim yapan okul veya sınıflar bulunmamaktadır, Doğu Makedonya’nın eskiden beri merkezi olan bu şehirde Türkçe eğitim ve okullar varmış, göçle hepsi kapatılmıştır.

Doğu Makedonya bölgesinde uzun bir aradan sonra 5.-8. arası ilk Türkçe sınıflar 1996 yılında açılmıştır ve bölgede tek Türkçe eğitim yapılan ,,Kosta Susinov’’ lisesinde ilk sınıf 2002-2003 yılından eğitime başlamıştır. Yapılan bu çalışma ve Eğitim bakanlığına başvuru için gerçekten yoğun bir çaba gerektirmekteydi, çünkü önceki yazımda belirttiğim gibi bölgedeki yönetici ve eğitimden sorumlu kişiler Türkleri adeta unutmuş ve eğitimden uzak kalmaları için ellerinden geleni yapmışlar, Türkçe eğitim yapacak sınıflar değil açmak, böyle bir inisiyatife bile tahammülleri yoktu… Sınıf açma girişimleri sürerken Makedon asıllı okul yöneticilerin bahaneleri şudur: ,,Türkler okumak istemiyor, eğitimlerine devam etmek istemiyorlar’’, haklılar belki de devlet elliyle marjinalleşen Türkler elbette eğitimden de uzak kalacaklardı, sorumlusu da devlet ve yetkililerdir onlar bu toplumun eğitimsiz kalmaması için ne yapmışlar, oysa Makedonya’nın eğitimde en önemli amacı toplumun 100% okullaşması değil mi? Yoksa bu amaçtan söz konusu Türkler olunca vaz mı geçildi? Sözde bahanelerinde Makedon yöneticiler yanılmışlardır Radoviş’ta Türkçe sınıflar açıldıktan sonra bunun tam tersi olmuş ilk yılda bir tane beşinci Türkçe sınıf açılırken ondan sonraki eğitim ve öğretim yılında iki tane beşinci Türkçe sınıf açılmıştır. O dönemde TDP dava adamlarının partisiydi, ki kuruluş amacı da Makedonya’da yaşayan Türklere hizmet ve siyasi temsildir… En açık örneği bu bölgede ilk ve günümüzde tek bir şehirde Türkçe eğitim yapılan bir lisenin ve ilköğretim okulun dava adamlarının girişimi sonucu açılmasıyla gösterilmiştir, ki bununla kalınmamalıydı bunun devamının gelmesini bekliyor halkımız. Şahsi çıkar yerine halkın ortak çıkarı, yani Radoviş bölgesinde yaşayan Türklerin geleceği ve eğitimi düşünülmüş ve adeta riskli bir adım atılmıştır. Bu adımı atan kişileri Türk milleti unutmamalı yaptıkları çalışmanın ve fedakarlığın değerini bilmeli ve görmelidir, yıl 2014 İştip, Ustrumca, Koçana, Valandova, Köpürlü, Vinitsa, Delçova v.b. şehirlerde Türk nüfusu olmasına rağmen Türkçe sınıfılar açılamamıştır… Radoviş şehrinde yapılan bu başarılı girişim gönül ister ki diğer şehirlere de örnek olsun, Türk öğrenciler Anayasa ve yasalarda garanti altında alınmış anadilde eğitim hakkını kullanabilsin ve geleceğe daha büyük umutla sarılsın, dilini, kültürünü, geleneklerini, milli ve manevi değerlerini eğitim gördüğü okulda daha iyi tanısın ve bilinçli bireyler olarak yetişsin.

Bunu söylemek hepimizi üzmektedir, fakat biz bildiğimiz gerçekleri ne pahasına olursa olsun söylemekten çekinmeyiz ve zararımıza olsa da söyleriz, doğrular söylenmezse ve halk tarafından bilinmezse milletimizi daha büyük kötülükler, felaketler beklemektedir, TDP her Türkün gönlünde ve mücadele vermek için kurulan bir partidir, Türklük davasıyla yakından alakası olmayan şahısların sızmasıyla veya sızdırılmasıyla tamamen o davanın dışına çıkmıştır. Toplumun ortak çıkarlarından çok, bazı kişilerin şahsi çıkar partisi olmuştur. Dün’e kadar bu partiye ve Türklük davasına karşı koyanların ve bazı sözde Türklerin partisi değildir, adeta Radoviş’te Makedon partisinin üyesi oldukları için okulların açılmasına bir nevi karşı koyan şahıs bugün TDP’nin üst makam görevindedir. Durum budur karşı olduğunuz partiye üst düzey görevli ve yönetici oluyorsunuz, düne kadar Radoviş’te okullar açılırken ve başka çalışmalar yapılırken bunların içinde yoksunuz ve bugün okullardaki durumu iyileştirmek çabası göstermeniz gerekiyor, böyle bir paradoks olabilir mi? Okul açma girişimini yapanlarla yakında alakası olmayan hatta Makedon partisi o dönem iktidarda diye onların sıralarında bulunan şahıslardan böyle bir beklentimiz olamaz, üstüne bir de eğitim bakanlığında müdür koltuğuna sahip olmak da ayrı bir hikaye. Siz bu makamlara göstermelik olarak sahip oldunuz, Türklerin eğitimi için ne yaptınız? oysa sınıfları açan kişiler sıradan birer vatandaş olduğunu düşünürsek durumun ne kadar vahim olduğunu o göreve ne sebeple getirildiğinizi herkes daha iyi anlayacaktır… Türk toplumu için ne gibi çalışmalarda bulundunuz da o makama sahip oldunuz? Söz konusu milletin çıkarları ve geleceği mı, yoksa şahsi çıkarlar ve geleceğiniz mı? O makamda Türkleri mi temsil ediyorsunuz? Radoviş’te ve Doğu Makedonya Türklerinin eğitiminin durumunun daha iyiye gittiğini iddia edenler varsa buyursunlar her şey ortadadır, durumda gözle görülebilir sorunlar da, şimdiki TDP’de olanların o dönemde iktidarda olan Makedon partisinden olduklarını ve bu çalışmada olmadıklarını da araştırsınlar, çıkar sağlayabileceklerini anlayınca TDP’ye geçtikleri de araştırılabilir…

Radoviş, İştip ve Karbintsi Belediyesinin de Türk köy okulları son yıllarda TİKA tarafından onarılmaktadır, ne mutlu bize ki hepimizin kalbinde taşıdığı vatanımız Türkiye desteğini esirgemiyor, burada yaşayan soydaşın okullarının durumuyla ilgilenmekte ve yardım ellini uzatmaktadır. Bu durum ister istemez akla şu düşünceyi getirmekte, bu bölgede yaşayan Türklerin harcadığı her denarın en az 18% Makedonya devletine KDV (DDV) vergi olarak geçmekte ve daha bir çok ödemeyle (fatura, mal mülk vergisi v.b.) insanlarımız bu ülkeye Makedonya’ya vergi vermekte, o zaman neden kötü durumda olan Türk köy okullarının restorasyonunu veya yeni okulların inşaatını Makedonya Eğitim ve Bilim Bakanlığı yapmıyor? Türklerin vergileri nereye gidiyor? Durum bununla bitse neyse, üstüne zamanla devlet ve eğitim sisteminin dışına çıkmaktayız, yani eğitimden yetkili kişiler her çalışma için Türkçe eğitime yapılacak her destek ve yatırım için TİKA’ya işaret ediyor. Bende diyorum ki madem öyle soydaşımız vergisini de TİKA’ya versin onlarda Türk okulların onarımını yapsın veya Türklerin yaşadığı yerleşim yerlerine altyapı yapsın. Bugün TDP’de sadece ve sadece iktidarda olmak için ve koltuk peşinde olanların, dava adamları olmayanların bunları düşünmesi ve Türk okulları için yetkili kurumlardan bir şey talep etmesini çok bekledik de, göremedik… diyorum ki öyle olmalarına rağmen keşke bir şeyler yapsalar, Makedonya Türkleri kazanırdı ve tekrar Makedonya Türkleri sistemin içinde eşit vatandaş olduğunu gösterir haklarını gerçekleştirirlerdi, Türklerin ödediği vergiler devlet eliyle Türklerin yaşadığı yerleşim yerlerine devlet hizmeti olarak geri dönerdi, bize de bu çalışmaları alkışlamak düşerdi… Bu dediklerim belki olurdu ama bu şahısların hedefi bu değildir, böyle bir vizyonları hiç olmadı, hedef bu olmadığına göre sonuçta şimdikinden daha iyi olamazdı. Daha iyi yarınlar istiyorsak eğitim toplumumuzun geleceğidir diyorsak millet olarak ortak çıkarlarımızı düşünüp dava adamlarıyla yola devam etmeliyiz diye düşünüyorum. Eğitimimiz mevcut bulunduğu durumdan daha kötü olmamıştır, Makedonya’ya vergi öderken herkesle eşit olan Türkler eğitimde de diğer milletlerle eşit olmalı ve devlet kurumlarında Türklük bilincini taşıyan şahıslar tarafından temsil edilmelidirler.

Doğu (Güneydoğu bölgesi, Vardar bölgesi) Makedonya’nın bazı Belediyelerinde Türk nüfusu, Türkçe ilköğretim ve ortaöğretim sınıf mevcutları

Belediye

Türk nüfus

Türklerin oranı (%)

Türkçe eğitim

1.

İştip

1.272

2.66

Köylerde 1-5 sınıf

2.

Ustrumca

2.642

5.85

Köy ve şehirde 1-5 sınıf

3.

Doyran

402

11.73

Köylerde 1-4 sınıf

4.

Murtino (Muratlı)

901

13.76

Yok

5.

Koçana

315

0.93

Yok

6.

Konçe

521

14.73

1-5 sınıf

7.

Karbintsi

728

18.14

Köylerinde 1-5 sınıf

8.

Demir Kapi

344

7.56

Köylerde 1-5 sınıf

9.

Vinitsa

272

1.51

Yok

10.

Veles

1.724

2.99

Yok

11.

Vasilevo

2.095

17.28

1-5 sınıf

12.

Bosilevo

494

3.96

1-4 sınıf

13.

Valandova

1.333

11.21

Çalaklı köyünde 1-9 sınıf

14.

Radoviş

4.048

16.52

1-9 sınıf ilköğretim ve 1-4 sınıf ortaöğretim (lise)

Kaynak: Makedonya İstatistik Kurumu - Nüfusu sayımı 2002 yılı, kitap 1 ve kitap 10.

Çizelgede görüldüğü gibi genelde tamamen Türk nüfusu olan köylere Türkçe eğitim hakkı verilmiştir, o da ilköğretimin 1.-5. veya 1.-4. sınıfları arasında, ondan sonra Türk öğrencileri ilköğretimini 6.-9. sınıflarını ve ortaöğretim eğitimlerini Makedonca devam etmektedirler. Türk nüfusunun daha yoğun olduğu belediyeler çizelgede yer almıştır, çizelgede hangi belediyelerde nüfusa göre Türkçe eğitim yapan sınıfların açılması gerektiği görülebilir.